Image description
Өнгөрсөн жил манай Төмөр замын 70 жилийн ойгоор Дорнод Сибирийн Төмөр зам, Өвөр байгалийн Төмөр замын ахмадын байгууллагуудын төлөөлөгчид “Найрамдал” галт тэргээр Наушка өртөөнөөс Замын-Үүд өртөө хүртэл аялсан билээ. Тэгэхэд Өвөр байгалийн Төмөр замын төлөөлөгчдийн ахлагч В.Ядыгын гэж хүн ирсэн. Тэрээр залуудаа Комсмолын ажилтан явсан юм билээ. Нээлттэй илэн далангүй сайхан яриатай эр. Тэд манай замын талаар өндөр сэтгэгдэлтэй буцах шиг болсон. Өнгөрсөн өвөл шинэ жилээр Ядыгын гуай надад цахилгаан ирүүлсэн байсан. Монголчууд бид ч орос нөхдийнхөө сэтгэлийг сэвтээхгүй байхыг хичээдэг л дээ. Бид хоёрын хооронд хамт олны удирдагч гэж ямар хүнийг хэлэх, менежер гэж хэнийг хэлэх тухай санал бодлоо солилцсон яриа өрнөсөн юмдаг.
Менежер гэж олон талын оюун мэдлэгтэй, технологийн мэдлэг, мэргэжлийн чадвар өндөртэй, гол нь байгууллагынхаа ашиг орлогыг өсгөж үржүүлэхийг чухалчилдаг удирдах ажилтан хүнийг хэлдэг бол, удирдагч хүн менежерийн бүх шинжийг өөртөө шингээсэн байхаас гадна, хамт олны хүмүүжил, ёс суртахуун, нийгмийн харилцааны асуудлыг чухалчилдаг, удирдан чиглүүлдэг, тийм магадгүй төрөлхийн авъяастай хүнийг хэлдэг.
Хоор найрал дууны хөгжим нь удирдаачгүй бол хонь хурга нийлж байгаа юм шиг л болно биз дээ.. Удирдагчийг оросоор “руководитель” гэдэг. Энэ нь гараараа залж чиглүүлнэ гэсэн утга юм. Рука гар, водитель гэж жолооч гэж орчуулна. Харин менежер гэж зохион байгуулагч, менежемент нь зохион байгуулалт гэсэн утгатай зүйл юм билээ.
Дарга гэдэг үгийн үндэс нь дар, дарж байж эрх мэдэлдээ байлгах гэсэн санаа болов уу. Дарж байж сахил хүртээнэ гэдэг шүү дээ. Тэр чинь эмнэг адууг чихдэж байж, номхоруулдагтай л утга ойр зүйл юм. Миний бие энэ талаар хэл шинжлэл юм уу, удирдахуй ухааны эрдэмтэд, хүмүүстэй ярьж санал бодлоо солилцсон юм байхгүй. Зүгээр, бодохоор уг үгийн гарал нь цэрэг хүчний холбогдолтой байж мэднэ. Магадгүй Чингисийн үе, түүнээс ч өмнөх үетэй хамааралтай юм шиг. За, үг хөөхөөс үхэр хөө гэдэг үг бий. Одоо бол Дарга гэдэг үгний агуулга өөрчлөгдсөн. Дарга хүн шат шатандаа тохирсон эрх мэдэлтэй байж, мөн хүний сэтгэлийн гүн рүү шагайж, тухайн хүн чухам юу хүсч мөрөөдөж буйг мэдэх утас, зүүний учигийг олж түүгээр бурантаглан хүнийг залж чиглүүлэх аргад шамдан суралцах ёстой.
Орчин үед “лидер” гэж их ярих болж. Лидер гэдэг нь хамт олноо алсын хараатай залж, чиглүүлэн удирдах авъяас билэг, зүрх сэтгэл, мэдлэг чадвартай, хүнийг өөртөө татах увидастай удирдагчийг хэлдэг юм шиг. Багавтар түвшиндээ бол лидер маягтай гэж ярих нь зөв байх. Эхлээд, шинийн хоёрон, гуравны хавирган сар байна. Тэгээд шинийн 8 –ний тал сар болно. Тэгээд 15-ны сар луу дөхнө. Ажил нь гарт орж ирнэ. Алсын хараа нь тодорно. Хичээл зүтгэл нь улам нэмэгдэнэ. Энэ үед удирдагч хүн өөрөө өөртөө сөрөг хүчин болж байх ёстой. Яагаад вэ гэхээр удирдагч хүнийг хүн тэр бүр ил шүүмжилдэггүй шүү дээ. Далд бол ч цоллож өгнө л дөө. Удирдагч хүн боловсон хүчний бодлогооо сайн барьж, багаа сайн бүрдүүлэх ёстой.
Одоо манайд Английн хатан хааны ивээл дор төсөл хэрэгжиж, байгууллагын соёл, чанарын удирдлагын тогтоцлооны талаар их ярьж байна. Энэ талаар юм уншиж нүд тайлж байгаа хүний нэг нь нөхдийнхөө дунд Жоги хэмээн авгайлагддаг А. Батболдыг нэрлэмээр байна. Байгууллагын соёл гэдэг нь өргөн утгаараатухайн байгууллага хамт олны хөгжлийн тухай алсын харааэрхэм зорилго, стратеги зорилт, төлөвлөлт гэлтэй.
Өөр утгаар нь гэвэлбүр хүний зан харьцаа, мэдлэг чадвар, олны дунд биеэ зөв авч явах, бүр гудамжны хөдөлгөөний соёл хүртэл орно. Байгууллагын цэвэр цэмцгэр байдал хүмүүсийн сэтгэхүйд гэрэл гэгээ оруулна. Сайн лоозонч хамт олныг уриалан дуудна.
Ёс суртахуун, ёс зүй бол дээрх төлөвүүд, хүний дотоод ертөнцийн хөгжлийн ундарга нь билээ. Тэр жил Дундговь аймгийн Адаацаг сумын хоньчин, Хөдөлмөрийн баатар Дашзэвэг гуай надад хэлэхдээ “ Раш даргаа, ёс суртахуунгүй боловсрол бол ишгүй хутгатай адил юм” гэж хэлсэн нь үг санаанаас ер гардаггүй юм.
С. Баяр Ерөнхий сайдын үед таван төгөлдөршил гэж их ярьдаг байлаа. Эдгээрийг л ярьж байсан хэрэг шүү дээ. Энэ чиглэлийн ажил манайд хийгдэж зарим үр дүнд хүрч буй газрууд бий. Энд дээд удирлагын багийн үйл ажиллагааг хамгийн чухалд үздэг бололтой. Ажлын гологдол зөрчил гарахад мэдээж, хувь хүнтэй холбоотой шийтгэл, шийдвэр юм гарна. Тэгэхдээ баруунд бол тогтолцоогоо эргэж харж, түүнийг улам сайжруулж байдаг байна. Яаж хүн алдахгүй байх вэ? гэдгийг бүр системээр нь боддог бололтой юм. Дээхнэ үеийн соёл, хүмүүжил олон түмний ажил, хүнд их л юм өгдөг байжээ.
Дунд шатны удирдлагуудын сайн талыг зүйл бүрээр дэмждэг байвал сайн. Эцсийн эцэст тэд л хөдөлмөрийн хамт олонтой, тэдний янз бүрийн давхаргын хүмүүстэй, нүүр тулан ажилладаг.
Бичил хамт олны удирдагч ч мөн ялгаа байхгүй. Манай замын мастер Ш. Түгж гуай агсан, Мандал өрөөний дарга Дашням гуай агсан нарын ажлын эв дүй, арга барилыг би сэтгэлдээ тээж явдаг юм.
Аливаа салбар байгууллага, аймаг орон нутагт ч ялгаагүй дунд шатны дарга удирдлагын үүрэг роль үнэхээр чухал байдаг. Тариалангийн талбай, сүргийн бэлчээр, өртөөний зам суман дээр тэдний хүмүүстэй ярилцаад зааж зураад явж буйг харахад ёстой хөдөлмөр үнэртэх шиг болдог.
Дээд шатны удирдлага нь тэдний зовлон жаргалыг байнга хуваалцаж, ажлын сайн талыг нь хөхүүлэн дэмжиж байх ёстой юм.
Удирдагч хүн хамт олноо хошуучилдаг, шилдэг тэргүүний залуучуудаа хөхүүлэн дэмжинэ. Хоттой хонин дотор сүрэгт түшиг болж байдаг ирэг, сэрх шиг ахмадуудын үг зөвлөгөөг чагнана.
Үйлдвэрчин, залуучууд, улаан загалмай, эмэгтэйчүүдзэрэг олон нийтийн байгууллагуудын бодол зэргийг татаж, хамт олны дотор ажил хэрэгч, нөхөрсөг уур амьсгалыг бий болгохыг чухалчилна.
Энэ жил төмөр замын Замын 1, 2-р ангиуд 70-н жилийнхээ ойг тэмдэглэж өнгөрүүлэв. Замын 2-р ангийн дарга Д. Алтангэрэл байгууллагынхаа түүхийн шарласан хуудсуудыг эргүүлж, амжилт ололтоо тодоор товойлгосон сайхан танилцуулгыг хийж сурталчиллаа. Мөн тэргүүний ажилтануудаа эвтэйхэн, өвөрмөц арга хэлбэрийг олж урамшуулсан нь зөвхөн шагнуулсан хүн баярлаад зогсохгүй, оролцсон хүн сэтгэл өег дүүрэн баярыг хуваалцаж байлаа
Дашрамд тэмдэглэхэд шагнал эзнээ л олж байх ёстой. Ингэс тэгэсхийж байгаад шагнуулчих тохиолдол байдаг. Ийм юманд хүмүүс дургүй. Шагнал бас хавтгайрч болохгүй. Иймэрхүү содон арга хэрэглэж, хүний сэтгэлд хүрч байгааг л удирдлагын сайн менежментийн бас нэг хэлбэр гэлтэй.
Тэр жил Замын албаны орлогч дарга Ж. Борхүү томилолтоор ОХУ-ын Санкт-Петербург хотод ажиллахдаа тэндээс санаа авч “Хөдөлмөрийн аюулгүй ажиллагаа” гэдэг үгийг” Их санаачлага” зохиолдоо анх бичиж үлдээснийх нь хувьд нэгэн суут хүний зургийг, Ж. Гүррагчаа баатар эдэлхийгээс сансар огторгуй руу цойлж байгаа агшныг, Хүндийг өргөгч штанкаа өргөж толгой дээрээ гаргаж байгаа зургуудыг хөдөлмөр хамгаалалтай холбон энэ сэдвээр тус албаны хэмжээнд зохиогдсон нэгэн хурал дээр ханан дээр дэлгэн тавьсан нь нүдэнд содон тусч байж билээ.
Энэ мэтээр удирдагч болон менежер хүний удирдлага, менежментийн арга барилын талаар жишээ болгон ярьж тэмдэглэх зүйлүүд олон байвч, энэ удаад үзэг цаасаа салгая.
МОНГОЛ УЛСЫН ХӨДӨЛМӨРИЙН БААТАР Р. РАШ